Life by You
LITERATURA

Henryk Sienkiewicz
Człowiek wyrosły z plemienia ludzi dobrych, sam stał się dobrym

Henryk Sienkiewicz był nie tylko pisarzem, ale również społecznikiem

   napisała Anna Nogaj  2017

Henryk Sienkiewicz był nie tylko pisarzem, ale również społecznikiem, patriotą działającym dla dobra Polski, dla dobra drugiego człowieka.

Wychowywany w patriotycznej rodzinie, od najmłodszych lat formował swój charakter i budował światopogląd w oparciu o te zasady, jakie kultywowano w jego domu (wzajemny szacunek, miłość, patriotyzm) oraz jakimi żyli przodkowie rodziny. Sięgając do korzeni familii Sienkiewiczów należy przytoczyć jedną hipotezę, według której pierwszym protoplastą rodu był szlachcic Piotr Sienkiewicz herbu Łabędź-Oszyk, komendant twierdzy Kamieniec Podolski lub Michał Sienkiewicz, Tatar, konfederat barski, pradziadek Henryka Sienkiewicza. Ten ostatni był dziadkiem pisarza. Szczycąc się stopniem podpułkownika, walczył m.in. w oddziałach Tadeusza Kościuszki i Legionach Dąbrowskiego. Natomiast Ojciec H. Sienkiewicza Józef w powstaniu listopadowym, a wujek w powstaniu styczniowym. Pradziadek Sienkiewicza – Kacper Kazimierz Cieciszowski był bardzo dobrym biskupem. Pisarz miał także „przyszywanego dziadka” Joachima Lelewela, jednego z twórców nowoczesnej myśli historycznej. Dzięki tak zacnym członkom rodu młody Sienkiewicz uszlachetniał swojego ducha, uczył się miłości do Ojczyzny i drugiego człowieka. Wychowanie w duchu tradycji wojskowych procentowało w przyszłości, i mimo że nie walczył jako żołnierz, bronił swojego kraju orężem pióra, jako uznany pisarz i publicysta.

Jakim był człowiekiem na co dzień? Skromnym, cichym, z wyjątkiem tych sytuacji, kiedy kogoś publicznie bronił czy walczył o wspólne dobro. Dzięki takim postawom ludzie go wprost ubóstwiali – doceniano go za twórczość, działalność społeczną, kulturalną. Pojawiał się jako oczekiwany gość w wielu domach arystokratycznych, na jego cześć organizowano rauty, budził nieustannie podziw w różnych grupach społecznych. Ale popularność to także większe zobowiązania. Podejmował wielokrotnie trudne zadania, wymagające dużego nakładu pracy. Pisał listy, odezwy, felietony, organizował składki dla potrzebujących. Mówił odważnie to, czego inni nie byli w stanie powiedzieć. Zawsze stał na straży prawa, honoru i obowiązku.

Publicystyka

Sienkiewicz dystansował się do pokolenia „młodych” i ich poglądów, ponieważ miał swój własny program, i pozostawał mu wierny. Miał swoje zasady i jasno określone poglądy na sprawy społeczne i socjologiczne. Dążył zawsze do tego, aby być blisko człowieka biednego, który sam sobie nie jest w stanie pomóc. W jego felietonach, które pisał do „Gazety Polskiej” - w cyklu na Chwilę - obecną drukowanych pod pseudonimem Litwos, doskonale widać te mocno humanistyczne postawy. Pisał o szkółkach, ochronkach kanalizacji, złym stanie budownictwa warszawskiego, nędzy i ciemnocie wsi. W felietonach nie zabrakło także wątku kosmopolityzmu, bezmyślnego podążania za europejskimi modami i utraty narodowej tożsamości. Rejestrował różne obrazki z życia warszawskiej społeczności, okiem bacznego obserwatora przekazywał je swoim czytelnikom na gorąco, bez odbrązawiania smutnej rzeczywistości.

W podróży…

Sienkiewicz dużo podróżował, ale nawet w najdalszych zakątkach świata nie zapomniał o swoich korzeniach, swojej Ojczyźnie. Potwierdzała to m.in. lektura polskiej prasy wysyłanej mu przez przyjaciół oraz jego żywe zainteresowanie sytuacją w Polsce. W każdym miejscu, w którym zatrzymywał się na dłużej pisał kolejne części powieści, ale skrupulatnie też porównywał kulturę, poziom życia, itp. z jego własną Ojczyzną, z jej bólami i trudną historią. Kiedy przebywał w Ameryce w roli korespondenta „Gazety Polskiej” nie omieszkał pochylić się nad nędzą ludzi spotykanych na drodze - obok barwnych obrazów z Nowego Jorku i podobnych mu miast, pisał o biednych dzielnicach, pełnych chorób i cierpienia. Wspomniał też o niedoli Indian ciemiężonych przez osiedlonych zachodnio-europejczyków oraz o Polakach zamieszkujących w Ameryce - ludziach głodnych i stęsknionych za krajem. Obserwacje te utwierdziły go w przekonaniu, że naród amerykański może pokonać wszelkie trudności, dzięki postępującym zmianom społecznym. W liście adresowanym z Kalifornii do przyjaciół pisał: Czy wiecie […] jakie mam zamiary? Oto napisać szereg szkiców bardzo śmiałych, w których przedstawiony by był rozmaity patriotyzm naszego społeczeństwa. (s. 93 A. Nofer). W szkicach tych znalazły się odwołania do prawdziwej demokracji a także do przyszłej sytuacji ludu, w którym widział silną i zdrową moralnie grupę. Ludzi dbających o kulturę i rozwój własnej Ojczyzny.

Odezwy, apele, mowy

Oprócz wyżej wymienionych kwestii Sienkiewicz monitorował także kwestię polityki pruskiej w stosunku do Niemiec i Polski. Uważał, że bycie humanistą, to nie tylko współczucie, ale przede działanie dla dobra ogółu. W jednym ze swoich tekstów pisał, że humanizm nie jest dla niego ideologią ale umiejętnością empatii, zamieniającej się w czyn. Nie podobały mu się rządy Bismarcka, dążącego który prowadził politykę przemocy i siły. Sienkiewicz nie popierał także, i żywo się sprzeciwiał, działaniom skierowanym przeciwko różnym opozycyjnym partiom niemieckim. Zasmucała go także nienawiść i antychrześcijańskie nastawienie względem Polski. W Liście do wydawcy Dziennika Berlińskiego dotykał kwestii rodziny która według niego jest miejscem zaszczepiania dziecku wartości moralnych i przygotowywania do życia w społeczeństwie. Poprzez dobre wychowanie można nauczyć młodego człowieka patriotyzmu opartego o działanie W Liście... zwracał sie także do Polaków, którzy mogą utracić swoją tożsamość narodową. stojących przed niebezpieczeństwem utracenia tożsamości narodowej, Apelował aby nie zwiedli się nienawiści nacjonalistycznej i nie ulegli pokusie odpłacania złem za zło. Jako oręż przeciw tym wszystkim cierpieniom proponował silną wiarę w Boga, i zaufanie Mu mimo wszystko.

Sienkiewicz zwracał się pisemnie do różnych, znaczących osób, aby bronić uciemiężonego człowieka. Jedną z nich była baronowa Suttner, pacyfistka i powieściopisarka wiedeńska. W Liście otwartym skierowanym do niej, wspominał o fatalnej polityce pruskiej wobec Polaków. Litwos zwrócił się do baronowej, ponieważ zaapelowała do pisarzy i intelektualistów europejskich, aby sprzeciwili się działaniom wojennym Anglii i w południowej Afryce. Według niego ta odezwa zacierała tylko okrucieństwo niemiecko-pruskiego cesarstwa. Sienkiewicz otwarcie jej o tym pisze, przy okazji ostro krytykując taką zbrodniczą działalność.

Z kolei w odezwie O gwałtach pruskich podejmuje temat Rosji, aby przypomnieć rodakom i zaborcom, że to, co jest budowane na tyranii, prędzej czy później upadnie, a władza jaką ma człowiek nie trwa wiecznie. Chodziło mu przede wszystkim o uciemiężone narody kulturalne i chrześcijańskie przez barbarzyństwo a także narodu niemieckiego przez prusactwo. W Liście otwartym do Ministra rosyjskiego, pisze o bardzo złym stanie stosunków polsko-rosyjskich, słowianofilstwie i germanofobii Rosjan. Wyłuszcza też swoje zmartwienia nad rządami cara i nieufności wobec Polaków. Według Sienkiewicza polityka Rosjan względem Polski może zaszkodzić także krzywdzicielom. W jego artykule pojawiły się także wątki o niebezpieczeństwie związanym z rozwijającym się socjalizmem oraz antykatolickim działaniom caratu. Ucisk narodowy i religijny, nadużycia administracyjne względem włościan czy w szkolnictwie, brak dróg kolei, itd… to kolejne tematy podjęte przez Litwosa.

W Liście otwartym do Jego Cesarskiej Mości Wilhelma II króla pruskiego, domagał sprawiedliwości oraz naprawy zła wyrządzonego przez monarchę. Pisał o ważności sumienia, poszanowaniu praw ludzkich w każdych relacjach. Sienkiewicz przygotowywał też Ankietę o wywłaszczeniu, która dzięki niemu znalazła się u artystów i intelektualistów na całym świecie. Podejmował w niej tematy przymusowego wywłaszczenia Polaków w Wielkopolsce i na Pomorzu.

Źródła:

  • Putowska, L., W stulecie nagrody Nobla dla Henryka Sienkiewicza (1905-2005), Kielce, 2005.
  • Krzyżanowski, J., Pokłosie Sienkiewiczowskie, Warszawa, 1973.
  • Krzyżanowski, J., Henryk Sienkiewicz : kalendarz życia i twórczości, Warszawa, 1956.
  • Nofer-Ładyka, A., Henryk Sienkiewicz, Warszawa, 1988.
  • Zabierowski, S., Niektóre źródła popularności "Trylogii" Sienkiewicza, Kraków, 1970.
  • Czempiński, J., Henryk Sienkiewicz, duchowy wódz narodu : jego żywot i czyny, Warszawa, 1924.
  • Żak, S., Polscy pisarze nobliści, Kielce, 1998.

NAJNOWSZE

Molestowanie polszczyzny, czyli język blogów modowych.

Life by you, czyli człowiek jest kreatorem własnego życia.

Moc kreacji, siła odwagi. Życie jest piękne, kiedy ma się na nie plan.

Bitwa modowa: Ukrainki kontra Polki

Psychologia kolorów. Na co dzień traktujemy kolor jak coś, co po prostu jest i nie zwracamy na nie większej uwagi.

Problemy z używaniem Translatora Google. Resultat jest żenujący.

Armstrong, Eastwood, Taylor & Swift -- Czyli zabawne angielskie nazwiska.

Toksyny w Kosmetykach. Czy Kosmetyki Są Toksyczne?

Terapia kolorami. Niebieski jest cudowny.